Timor-Leste · Instituto Público
AIFAESA, I.P. — the Authority for Inspection and Supervision of Economic, Sanitary and Food Activities, a Public Institute — is a Timorese state institution created to protect the population, promote fair economic activities, and guarantee the safety of products and services consumed in Timor-Leste.
Its statutes were reinforced through the first amendment introduced by Decree-Law No. 29/2024, of July 3.
AIFAESA, I.P. is the national authority responsible for the inspection and oversight of economic, sanitary, and food activities. Its work directly contributes to:
A AIFAESA, I.P. — Autoridade de Inspeção e Fiscalização da Atividade Económica, Sanitária e Alimentar, Instituto Público — é uma instituição do Estado timorense criada para proteger a população, promover atividades económicas justas e garantir a segurança dos produtos e serviços consumidos em Timor-Leste.
Os seus estatutos foram reforçados através da primeira alteração introduzida pelo Decreto-Lei n.º 29/2024, de 3 de Julho.
A AIFAESA, I.P. é a autoridade nacional responsável pela inspeção e fiscalização de atividades económicas, sanitárias e alimentares. O seu trabalho contribui diretamente para:
AIFAESA, I.P. — Autoridade ba Inspesaun no Fiskalizasaun ba Atividade Ekonómika, Sanitária no Alimentár, Institutu Públiku ida — nu'udar instituisaun estadu timoroan nian ne'ebé kria atu proteje populasaun, promove atividade ekonómika ne'ebé justu, no garante seguransa ba produtu no servisu sira ne'ebé konsume iha Timor-Leste.
Ninia estatutu hetan reforsu liuhosi alterasaun dahuluk ne'ebé introdúz husi Dekretu-Lei No. 29/2024, loron 3 fulan-Jullu.
AIFAESA, I.P. maka autoridade nasionál ne'ebé responsavel ba inspesaun no fiskalizasaun ba atividade ekonómiku, sanitáriu, no alimentar. AIFAESA nia serbisu kontribui diretamente ba:
In a modern world, consumers need to trust that food is safe, medicines and consumable products meet legal requirements, products sold correspond to what is advertised, products sold are original, the origin of products is traceable, measuring instruments function correctly, and commercial activities are conducted fairly and transparently.
Without adequate oversight, serious risks can arise:
| Risk Area | Negative Impacts |
|---|---|
| Public Health | Sale of spoiled or contaminated food and general health risks. |
| Market & Fraud | Counterfeit products, dubious origin goods, and misleading advertising. |
| Commercial Metrology | Incorrect weights and measurements on scales. |
| Competition | Unfair competition that harms compliant economic operators. |
Num mundo moderno, os consumidores precisam de confiar que os alimentos são seguros, os medicamentos e produtos consumíveis cumprem requisitos legais, os produtos vendidos correspondem ao que anunciam, os produtos vendidos são originais, a origem dos produtos vendidos é rastreável, os instrumentos de medição funcionam corretamente, e as atividades comerciais são conduzidas de forma justa e transparente.
Sem fiscalização adequada, podem surgir riscos graves:
| Área de Risco | Impacto Negativo |
|---|---|
| Saúde Pública | Venda de alimentos deteriorados ou contaminados e riscos sanitários gerais. |
| Mercado e Fraude | Produtos falsificados, introdução de produtos de origem duvidosa e publicidade enganosa. |
| Metrologia Comercial | Pesos e medidas incorretos em balanças e bombas de combustível. |
| Concorrência | Concorrência desleal que prejudica operadores económicos cumpridores. |
Iha mundu modernu, konsumidór sira presiza fiar katak aihán neebé sira sosa no konsume seguru, produtu konsumível sira kumpre rekizitu legál sira, produtu sira ne'ebé fa'an koresponde ba saida maka komersiante sira anunsia, produtu sira ne'ebé fa'an orijinál duni, orijen husi produtu sira bele rastreia, instrumentu sasukat sira funsiona ho loloos, no atividade komersiál sira hala'o ho justu no transparénte.
Wainhira laiha supervizaun adekuadu, risku grave sira bele mosu:
| Área Risku | Impaktu Negativu |
|---|---|
| Saúde Públika | Komersializasaun aihán ne'ebé estragadu ka kontaminadu no risku sanitáriu jerál sira. |
| Merkadu & Fraude | Produtu falsu sira, introdusaun produtu sira ho orijen ne'ebé duvidozu, no publisidade enganoza. |
| Metrolojia Komersiál | Pezu no sasukat sira ne'ebé laloos iha balansa no bomba kombustível sira. |
| Konkorrência | Kompetisaun ne'ebé la justu ne'ebé prejudika operadór ekonómiku sira ne'ebé kumpri. |
Public health doesn't depend solely on hospitals and clinics. It also begins with:
Inspections carried out by AIFAESA, I.P. help prevent food poisoning, the spread of diseases, the sale of unsuitable products, and sanitary risks in restaurants, markets, warehouses, and factories.
A saúde pública não depende apenas de hospitais e clínicas. Ela começa também:
As inspeções realizadas pela AIFAESA, I.P. ajudam a prevenir intoxicações alimentares, a disseminação de doenças, a comercialização de produtos impróprios e riscos sanitários em restaurantes, mercados, armazéns e fábricas.
Saúde públika la depende de'it ba ospitál no klínika sira. Ida-ne'e mós hahú ho:
Fiskalizasaun ne'ebé hala'o husi AIFAESA, I.P. ajuda prevene envenenamentu aihán, propagasaun moras, komersializasaun produtu sira ne'ebé la apropriadu, no risku sanitáriu sira iha restaurante sira, merkadu sira, armajen sira, no fábrika sira.
A strong economy depends on trust. When rules are respected, consumers buy with greater confidence, investors feel more confident, and honest operators are valued, making the country more competitive regionally and internationally.
Oversight doesn't just exist to punish infractions. It exists primarily to:
Uma economia forte depende da confiança. Quando as regras são respeitadas, os consumidores compram com maior segurança, os investidores sentem maior confiança e os operadores honestos são valorizados, tornando o país mais competitivo regional e internacionalmente.
A fiscalização não existe apenas para punir infrações. Ela existe principalmente para:
Ekonomia ida ne'ebé forte depende ba konfiansa. Bainhira regra sira hetan respeitu, konsumidór sira sosa ho konfiansa boot liu, investidór sira sente fiar-an liu, no operadór sira ne'ebé onestu hetan valór, hodi halo nasaun sai kompetitivu liu iha rejionál no internasionál.
Fiskalizasaun la'ós de'it eziste atu fó kastigu ba infrasaun sira. Ida-ne'e eziste liuliu atu:
Modern inspection goes far beyond simply identifying infractions. AIFAESA, I.P. also plays an important role in promoting the quality of products and services available in the national market. This includes:
In a modern and competitive market, the ability to identify the origin of products, guarantee their authenticity, and ensure legal compliance has become essential to protect consumers and facilitate national and international trade. These practices bring Timor-Leste closer to international standards advocated by organizations such as ASEAN and the World Trade Organization.
A fiscalização moderna vai muito além da simples deteção de infrações. A AIFAESA, I.P. também desempenha um papel importante na promoção da qualidade dos produtos e serviços disponíveis no mercado nacional. Isto inclui:
Num mercado moderno e competitivo, a capacidade de identificar a origem dos produtos, garantir a sua autenticidade e assegurar a conformidade legal tornou-se essencial para proteger os consumidores e facilitar o comércio nacional e internacional.
Inspesaun modernu la signifika deit detesaun ka identifika infrasaun sira. Dók liu husi nee, AIFAESA, I.P. hala'o mós papél importante hodi promove kualidade produtu no servisu ne'ebé disponivel iha merkadu nasionál. Ida ne'e inklui:
Iha merkadu modernu no kompetitivu, abilidade atu identifika orijen produtu, garante produtu sira-nia autentisidade, no asegura kumprimentu legál sai esensiál atu proteje konsumidór sira no fasilita komérsiu nasionál no internasionál.
Many people think that an inspection is a negative thing. In reality, a successful inspection can be a sign of quality and professionalism. An economic operator whose activity does not present infractions demonstrates legal compliance and can use this to enhance their image with consumers.
A compliant company or establishment conveys:
✅ Confidence
✅ Responsibility
✅ Quality
✅ Professionalism
✅ Respect for consumers
Thus, inspections can become a true instrument for commercial and reputational promotion.
Muitas pessoas pensam que uma inspeção é algo negativo. Na realidade, uma inspeção bem-sucedida pode ser um sinal de qualidade e profissionalismo. Um operador económico cuja atividade não apresenta infrações demonstra conformidade legal e pode utilizar isso como um elemento de valorização da sua imagem perante os consumidores.
Uma empresa ou estabelecimento em conformidade transmite:
✅ Confiança
✅ Responsabilidade
✅ Qualidade
✅ Profissionalismo
✅ Respeito pelos consumidores
Assim, as inspeções podem tornar-se um verdadeiro instrumento de promoção comercial e reputacional.
Ema barak hanoin katak inspesaun nee buat negativu ida. Iha realidade, inspesaun ida ne'ebé susesu bele sai sinál ida ba kualidade no profisionalizmu. Operadór ekonómiku ida ne'ebé nia atividade la aprezenta infrasaun, la simu avizu ka advertensia, no hatudu kumprimentu legál bele uza ida ne'e hanesan elementu ida hodi hasa'e nia imajen ba konsumidór sira.
Kompañia ka estabelesimentu ida ne'ebé kumpri hamosu:
✅ Konfiansa
✅ Responsabilidade
✅ Kualidade
✅ Profisionalismu
✅ Respeitu husi konsumidor sira
Nune'e, inspesaun sira bele sai instrumentu diak tebes ba promosaun komersiál no reputasionál.
Another important inspection objective of AIFAESA, I.P. is verifying the legality of economic and commercial activities. This includes:
These activities help ensure greater organization of the national market, protection of consumers, and fair competition among economic operators.
Outro importante objeto de inspeção da AIFAESA, I.P. é a verificação da legalidade das atividades económicas e comerciais. Isto inclui:
Estas atividades ajudam a garantir maior organização do mercado nacional, proteção dos consumidores e concorrência justa entre operadores económicos.
Objetivu seluk husi inspesaun sira neebé AIFAESA, I.P. halao mak verifikasaun legalidade atividade ekonómika no komersiál sira. Ida ne'e inklui:
Atividade sira ne'e ajuda asegura organizasaun boot liu ba merkadu nasionál, protesaun ba konsumidór sira, no kompetisaun ne'ebé justu entre operadór ekonómiku sira.
By legal mandate, AIFAESA, I.P. also participates in the control of the circulation of tobacco products in Timor-Leste. Inspection activities in this area include:
These measures are important to protect public health, combat illegal trade, reduce the circulation of dangerous or counterfeit products, and ensure compliance with national laws and international public health commitments.
Por mandato legal, a AIFAESA, I.P. também participa no controlo da circulação de produtos tabacais em Timor-Leste. As atividades de fiscalização nesta área incluem:
Estas medidas são importantes para proteger a saúde pública, combater o comércio ilegal, reduzir a circulação de produtos perigosos ou falsificados e garantir o cumprimento das leis nacionais e compromissos internacionais de saúde pública.
Bazeia ba mandatu legál, AIFAESA, I.P. partisipa mós iha kontrolu ba sirkulasaun produtu tabaku iha Timor-Leste. Atividade inspesaun iha area ne'e inklui:
Medida sira ne'e importante atu proteje saúde públika, kombate komérsiu ilegál, hamenus sirkulasaun produtu perigozu ka falsu, no garante kumprimentu ba lei nasionál no kompromisu saúde públika internasionál.
The inspection applies to commerce in general and to all economic activities related to products for human consumption.
A fiscalização aplica-se ao comércio em geral e a todas as atividades económicas relacionadas com produtos de consumo humano.
Inspesaun aplika ba komérsiu ein jerál no ba atividade ekonómika hotu-hotu ne'ebé iha relasaun ho produtu sira ba konsumu umanu.
Food safety and fair trade don't depend solely on the government. The entire population can participate. Every citizen can help protect the community through responsible reporting of:
Public participation strengthens national vigilance and helps protect families and communities.
A segurança alimentar e o comércio justo não dependem apenas do Governo. Toda a população pode participar. Cada cidadão pode ajudar a proteger a comunidade através de denúncias responsáveis sobre:
A participação pública fortalece a vigilância nacional e ajuda a proteger famílias e comunidades.
Seguransa ai-han no komérsiu justu la depende de'it ba governu. Populasaun tomak bele partisipa. Sidadaun ida-idak bele ajuda proteje komunidade liuhosi relatóriu responsavel kona-ba:
Partisipasaun públiku hametin vijilánsia nasionál no ajuda proteje família no komunidade sira.
For complaints, information requests, claims, clarifications, and support related to food security and economic activities.
Para denúncias, pedidos de informação, reclamações, esclarecimentos e apoio relacionado com segurança alimentar e atividades económicas.
Atu ható keixa ka denúnsia, pedidu informasaun, reklamasaun, klarifikasaun, no apoiu relasiona ho seguransa ai-han no atividade ekonómika.
Construindo um Timor-Leste Mais Seguro e Mais Forte
Harii Timor-Leste ida ne'ebé Seguru no Forte Liu